ÖZ
Amaç
Bu çalışma, kadınların meme kanserini önleme davranışlarını etkileyen sosyo-demografik, psikososyal ve sağlıkla ilgili faktörleri belirlemek amacıyla yapılmıştır.
Yöntem
Tanımlayıcı ve kesitsel tasarıma sahip araştırmanın verileri Aralık 2023-Ağustos 2024 arasında çevrimiçi olarak 308 kadından toplanmıştır. Veriler, “Sosyo-demografik Bilgi Formu” ve “Kadınların Meme Kanseri Önleme Davranışlarını Etkileyen Faktörleri Belirleme Ölçeği (ASSISTS)” kullanılarak elde edilmiştir. Analizlerde tanımlayıcı istatistikler, t-testi, ANOVA, Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve korelasyon testleri kullanılmış; anlamlılık p<0,05 olarak belirlenmiştir.
Bulgular
Bulgular, katılımcıların yaklaşık yarısının (%48,38) 45 yaş ve üzerinde olduğunu göstermektedir. Katılımcıların yalnızca %13,31’i düzenli olarak kendi kendine meme muayenesi yapmakta, %51,30’unun mamografi geçmişi bulunmakta ve %53,25’i hiç klinik meme muayenesi yaptırmamıştır. ASSISTS ölçeğinin toplam puan ortalaması 103,21±21,10 olup Cronbach alfa katsayısı 0,916’dır. Motivasyon ile öz-yeterlik (r=0,733) ve destek ile öz-yeterlik (r=0,712) arasında güçlü pozitif ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca 45 yaş ve üzerindeki kadınların destek puanlarının daha yüksek olduğu; evli ve dul kadınların motivasyon ve öz-yeterlik düzeylerinin anlamlı olarak daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Farkındalık ve öz bakım davranışlarının eğitim ve gelir düzeyine göre anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur.
Sonuç
Bulgular, farkındalık, öz-yeterlik, motivasyon ve destekleyici sistemlerinin güçlendirilmesinin erken tanı ve önleme davranışlarını geliştirmede önemli olduğunu göstermektedir.
Anahtar Kelimeler:
Farkındalık, hemşirelik, öz-yeterlik, kadın sağlığı, meme neoplazileri
Kaynaklar
1American Cancer Society [Internet]. Breast cancer facts & figures 2024-2025. Atlanta (GA): American Cancer Society; 2024 [cited 30 Sep 2025]. Available from: https://www.cancer.org/research/cancer-facts-statistics/breast-cancer-facts-figures.html
2Hsia HH, Tien Y, Lin YC, Huang HP. Factors influencing health promotion lifestyle in female breast cancer survivors: the role of health behavior self-efficacy and associated factors. Semin Oncol Nurs. 2024; 40(2): 151622.
3World Health Organization [Internet]. Breast cancer. Geneva: World Health Organization; 14 Aug 2025 [cited 10 Oct 2025]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/breast-cancer
4Wilkinson L, Gathani T. Understanding breast cancer as a global health concern. Br J Radiol. 2022; 95(1130): 20211033.
5Mohammed FSN, Shahin MESR, Youness EM, Hassan HE. Survivorship in women undergoing gynecological and breast cancer treatment in upper Egypt: the impact of quality of life improvement educational program. American Research Journal of Gynaecology. 2018; 2(1): 1-28.
6Mohamed AAE, Hassan HE, Gamel WMA, Arafa AE. Awareness about breast and cervical cancers among nursing students in Beni-Suef University. Journal of Nursing Education and Practice. 2019; 9(5): 44-51.
7Nady FS, Said ME, Youness EM, Hassan HE. Impact of tailored educational program of quality of life improvement on women undergoing breast cancer treatment at El-Minia Region, Egypt. American Research Journal of Gynaecology. 2017; 1(1): 1-17.
8Dorner TE, Stronegger WJ, Hoffmann K, Stein KV, Niederkrotenthaler T. Socio-economic determinants of health behaviours across age groups: results of a cross-sectional survey. Wien Klin Wochenschr. 2013; 125(9): 261-9.
9Duffy SW. Screening for breast cancer. Evid Based Oncol. 2003; 109-17.
10Sung H, Ferlay J, Siegel RL, Laversanne M, Soerjomataram I, Jemal A, et al. Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA Cancer J Clin. 2021; 71(3): 209-49.
11Gençtürk N, Ay F, Marangoz Arslan E. Evaluation of women’s breast cancer prevention behaviors: example of Türkiye. Eur J Cancer Prev. 2026; 35(2): 180-6.
12Zhang YB, Pan XF, Chen J, Cao A, Zhang YG, Xia L, et al. Combined lifestyle factors, incident cancer, and cancer mortality: a systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. Br J Cancer. 2020; 122(7): 1085-93.
13Wu S, Zhu W, Thompson P, Hannun YA. Evaluating intrinsic and non-intrinsic cancer risk factors. Nat Commun. 2018; 9(1): 3490.
14Grosso G, Bella F, Godos J, Sciacca S, Del Rio D, Ray S, et al. Possible role of diet in cancer: systematic review and multiple meta-analyses of dietary patterns, lifestyle factors, and cancer risk. Nutr Rev. 2017; 75(6): 405-19.
15Albuquerque RC, Baltar VT, Marchioni DM. Breast cancer and dietary patterns: a systematic review. Nutr Rev. 2014; 72(1): 1-17.
16Bertuccio P, Rosato V, Andreano A, Ferraroni M, Decarli A, Edefonti V, et al. Dietary patterns and gastric cancer risk: a systematic review and meta-analysis. Ann Oncol. 2013; 24(6): 1450-8.
17Faul F, Erdfelder E, Lang AG, Buchner A. G*Power 3: a flexible statistical power analysis program for the social, behavioral, and biomedical sciences. Behavior Research Methods. 2007; 39(2): 175-91.
18Khazaee-Pool M, Majlessi F, Montazeri A, Pashaei T, Gholami A, Ponnet K. Development and psychometric testing of a new instrument to measure factors influencing women’s breast cancer prevention behaviors (ASSISTS). BMC Womens Health. 2016; 16(1): 40.
19Turan Z, Yiğit F. Validity and reliability study of the scale for determining the factors affecting women’s breast cancer prevention behaviors. Kocaeli Med J. 2021; 10(3): 407-20.
20Gürsoy AA, Mumcu HK, Çalik KY, Bulut HK, Nural N, Kahriman IL, et al. Attitudes and health beliefs associated with breast cancer screening behaviors among Turkish women. J Transcult Nurs. 2011; 22(4): 368-75.
21Maral I, Budakoglu II, Ozdemir A, Bumin MA. Behaviors toward methods of breast cancer early detection in women over 40 years in a rural region of Ankara, Turkey. J Cancer Educ. 2009; 24(2): 127-8.
22Borlu A, Şentürk H, Durmuş H, Öner N, Tan E, Köleniş U, et al. Bridging lifestyle and screening for cancer prevention: a comprehensive analysis of cancer-related lifestyle and screening attitudes in adults. Medicina (Kaunas). 2025; 61(3): 510.
23Ketenciler AP, Seçginli S. The effect of tailored interventions on breast cancer screening behaviors and health perceptions in women with low socioeconomic levels. TJFMPC. 2025; 19(1): 60-71.
