Öz
Amaç
Bu çalışmanın amacı, gebelik diyabeti (GDM) tanısı alan gebe kadınlara verilen gebelikte GDM özyönetimi eğitiminin; gebelikte algılanan risk algısına, diyabet öz yönetimi düzeylerine ve perinatal çıktılara etkisini saptamak amacı ile yürütülmüştür.
Yöntem
Çalışma, Şubat-Eylül 2024 tarihleri arasında bir kadın doğum eğitim ve araştırma hastanesinde 24-28 gebelik haftalarında yapılan tarama testleri baz alınarak hekim tarafından GDM tanısı konulan ve diyabet hemşireliği polikliniğine yönlendirilen 40 (20 kontrol grubu, 20 bireysel eğitim grubu) gebe ile gerçekleştirildi. Bireysel eğitim grubuna dahil edilen gebelere sertifikalı diyabet hemşiresi ve sertifikalı gebe eğitim ebesi tarafından dört hafta boyunca haftada bir gün, her biri 40 dakikadan oluşan gestasyonel diyabet ve gebelik ile ilgili öz yönetim becerilerini desteklemeyi amaçlayan eğitimler verildi. Araştırma verilerinin toplanmasında, “Gebelerin Tanıtıcı Özellikleri Formu”, “Diyabet Öz Yönetim Skalası (DSMQ)”, “Gebelikte Risk Algısı Ölçeği (GRAÖ)" kullanıldı. Araştırmadan elde edilen veriler, SPSS 25.0 (IBM, Armonk, NY, USA) programı kullanılarak değerlendirildi.
Bulgular
Dört haftalık diyabet öz bakım eğitimi sonrası, kontrol ve bireysel eğitim gruplarındaki gebelerin PPRQ ve DSMQ toplam puanları karşılaştırıldığında; iki grup arasında gebelik risk algısı açısından farka rastlanmaz iken, DSMQ toplam puanının bireysel eğitim grubunda anlamlılık yaratacak düzeyde artığı saptandı (p<0,05). GRAÖ alt boyutları açısından iki grup arasında farka rastlanmaz iken, DSMQ alt boyutları olan; glikoz yönetimi, diyet yönetimi, sağlık hizmetlerini kullanma ve diyabet öz yönetim puanları açısından istatistiksel açıdan anlamlı farklılık olduğu bulundu. Normal sınır aralıklarında olmakla birlikte kontrol grubundaki gebelerin bebeklerinin boy ve kilolarının bireysel eğitim grubundaki bebeklere oranla daha yüksek olduğu ve bu farkın istatistiki açıdan anlamlı olduğu görüldü.
Sonuç
Gebelikte kadına en yakın olan ve en çok vakit geçiren sağlık profesyonelleri olan ebe ve hemşireler tarafından verilen diyabet öz yönetimi diyet, yaşam davranışları değişikleri ve sağlık kuruluşlarından yararlanmayı olumlu etkilediği ve perinatal göstergeler üzerine de olumlu etkilerinin olduğu saptandı.
Anahtar Kelimeler: Anahtar kelimeler: Gestasyonel diyabet, öz yönetim, gebelikte risk algısı, eğitim
Kaynakça
American Diabetes Association. Classification and diagnosis of diabetes. Diabetes Care. 2016; 39(Suppl 1): S13‑22.
Guo M, Shi WX, Parsons J, Forbes A, Kong M, Zhang YP, et al. The effects of a couple-based gestational diabetes mellitus intervention on self-management and pregnancy outcomes: a randomised controlled trial. Diabetes Res Clin Pract. 2023; 205: 110947. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2023.110947.
Karavasileiadou S, Almegewly W, Alanazi A, Alyami H, Chatzimichailidou S. Self-management and self-efficacy of women with gestational diabetes mellitus: a systematic review. Glob Health Action. 2022; 15(1): 2087298. https://doi.org/ 10.1080/16549716.2022.2087298.
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas 10th Edition. Available at: https://diabetesatlas.org/idfawp/resourcefiles/2021/07/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf. 2021.
Su MC, Chang MY, Sun JC. Self-management experience of first-time diagnosed gestational diabetes mellitus: a focus group interview. Nurs Open. 2023; 10(3): 1744-54. https://doi.org/10.1002/nop2.1431.
Yang W, Liu J, Li J, Liu J, Liu H, Wang Y, et al. Interactive effects of prepregnancy overweight and gestational diabetes on macrosomia and large for gestational age: a population-based prospective cohort in Tianjin, China. Diabetes Res Clin Pract. 2019; 154: 82-9.
Parsons J, Sparrow K, Ismail K, Hunt K, Rogers H, Forbes A. A qualitative study exploring women's health behaviours after a pregnancy with gestational diabetes to inform the development of a diabetes prevention strategy. Diabet Med. 2019; 36(2): 203-13.
Rasmussen L, Poulsen CW, Kampmann U, Smedegaard SB, Ovesen PG, Fuglsang J. Diet and healthy lifestyle in the management of gestational diabetes mellitus. Nutrients. 2020; 12(10): 3050.
Kim SH, Kim HJ, Shin G. Self-management mobile virtual reality program for women with gestational diabetes. Int J Environ Res Public Health. 2021; 18(4): 1539.
Lee-Parritz A. Contemporary management of gestational diabetes. Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes. 2011; 18(6): 395-400.
Lee KW, Ching SM, Ramachandran V, Yee A, Hoo FK, Chia YC, et al. Prevalence and risk factors of gestational diabetes mellitus in Asia: a systematic review and meta-analysis. BMC Pregnancy Childbirth. 2018; 18(1): 494.
Buchanan TA, Xiang AH, Page KA. Gestational diabetes mellitus: risks and management during and after pregnancy. Nat Rev Endocrinol. 2012; 8(11): 639-49.
Phummanee R, Limruangrong P, Phahuwattanakorn W. The influence of types of gestational diabetes mellitus, self-management, social support, and risk perception on health-related quality of life in pregnant women with gestational diabetes mellitus. Thai J Obstet Gynaecol. 2024; 32(2): 156-64.
Auntarin S, Tachasuksri T, Supasrimanont W. Factors influencing stress among women with gestational diabetes mellitus. The Journal of Faculty of Nursing Burapha University 2020; 28(1): 12-25.
Mohebbi B, Tol A, Sadeghi R, Mohtarami SF, Shamshiri A. Self-management intervention program based on the health belief model (HBM) among women with gestational diabetes mellitus: a quazi-experimental study. Arch Iran Med. 2019; 22(4): 168-73.
Haron Z, Sutan R, Zakaria R, Abdullah Mahdy Z. Self-care educational guide for mothers with gestational diabetes mellitus: a systematic review on identifying self-care domains, approaches, and their effectiveness. Belitung Nurs J. 2023; 9(1): 6-16.
Mathai E, Allegranzi B, Kilpatrick C, Pittet D. Prevention and control of healthcare-associated infections through improved hand hygiene. Indian J Med Microbiol. 2010; 28(2): 100-6.
Lefkovits YR, Stewart ZA, Murphy HR. Gestational diabetes. Medicine. 2019; 47(2): 114-8. https://doi.org/10.1016/j.mpmed.2018.11.006.
Rokni S, Rezaei Z, Noghabi AD, Sajjadi M, Mohammadpour A. Evaluation of the effects of diabetes self-management education based on 5A model on the quality of life and blood glucose of women with gestational diabetes mellitus: an experimental study in eastern Iran. J Prev Med Hyg. 2022; 63(3): E442-7.
Xu N, Han X, Chen S, Zhang J, Gu P. Self-reported barriers in self-management of women with gestational diabetes: a systematic review of qualitative studies. Nurs Open. 2023; 10(11): 7130-43.
Eroğlu N, Sabuncu N. Adaptation of the Diabetes Self-Management Scale (DSMS) to the Turkish society: validity and reliability study. Journal of Nursing Science. 2018; 1(3): 1-6.
Evcili F, Dağlar G. Perception of Pregnancy Risk Scale: Turkish validity and reliability study. Cukurova Med J. 2019; 44: 211-22.
American Diabetes Association. 5. Lifestyle management: standards of medical care in diabetes-2019. Diabetes Care. 2019; 42(Suppl 1): S46-S60.
Kusumaningrum NSD, Asmara FY, Nurmalia D. Healthcare professionals’ opinions regarding health coaching for patients with diabetes: a pilot exploration in Indonesia. Belitung Nurs J. 2022; 8(1): 67-74.
McClurg DP, Gissler M, Gatt M, Wallace J, Bhattacharya S. Does interpregnancy BMI change affect the risk of complications in the second pregnancy? Analysis of pooled data from Aberdeen, Finland and Malta. Int J Obes (Lond). 2022; 46(1): 178-85.
Yew TW, Chi C, Chan SY, van Dam RM, Whitton C, Lim CS, et al. A randomized controlled trial to evaluate the effects of a smartphone application-based lifestyle coaching program on gestational weight gain, glycemic control, and maternal and neonatal outcomes in women with gestational diabetes mellitus: the SMART-GDM study. Diabetes Care. 2021; 44(2): 456-63.
Zhang S, Liu H, Li N, Dong W, Li W, Wang L, et al. Relationship between gestational body mass index change and the risk of gestational diabetes mellitus: a community-based retrospective study of 41,845 pregnant women. BMC Pregnancy Childbirth. 2022; 22(1): 336.
Gabbe SG, Landon MB, Warren-Boulton E, Fradkin J. Promoting health after gestational diabetes: a National Diabetes Education Program call to action. Obstet Gynecol. 2012; 119(1): 171-6.
Zera CA, Nicklas JM, Levkoff SE, Seely EW. Diabetes risk perception in women with recent gestational diabetes: delivery to the postpartum visit. J Matern Fetal Neonatal Med. 2013; 26(7): 691-6.
He J, Chen X, Wang Y, Liu Y, Bai J. The experiences of pregnant women with gestational diabetes mellitus: a systematic review of qualitative evidence. Rev Endocr Metab Disord. 2021; 22(4): 777-87.
Suwanpakdee W, Buddam M, Lahukarn B. The relationship between risk perception and stress towards exercise behavior of pregnant women with gestational diabetes mellitus. Princess of Naradhiwas University Journal. 2024; 16(2): 177-91.
Sangin S, Phonkusol C. Perception of pregnancy risk and related obstetric factors among women of advanced maternal age. Pacific Rim Int J Nurs Res. 2021; 25(3): 494-504.
Akalpler O, Bagriacik E. Education programs for gestational diabetes mellitus: a systematic review. Human Nutrition and Metabolism. 2023: 33; 200195.
Kytö M, Koivusalo S, Ruonala A, Strömberg L, Tuomonen H, Heinonen S, et al. Behavior change app for self-management of gestational diabetes: design and evaluation of desirable features. JMIR Hum Factors. 2022; 9(4): e36987.
Mishra S, Kishore S. Effect of physical activity during pregnancy on gestational diabetes mellitus. Indian J Endocrinol Metab. 2018; 22(5): 661-71.
Nascimento SL, Surita FG, Cecatti JG. Physical exercise during pregnancy: a systematic review. Curr Opin Obstet Gynecol. 2012; 24(6): 387-94.
